TP53 Mutasyonu Nedir ve Ne Zaman Test Yapılmalı? Meme Kanseri ile İlişkisi Var mı?

15 Ekim 2025

TP53 geni, hücre döngüsünü ve DNA hasar onarımını düzenleyen en kritik tümör baskılayıcı genlerden biridir. “Genomun koruyucusu” olarak bilinen TP53, mutasyona uğradığında hücreler DNA hasarına rağmen bölünmeye devam eder ve bu da çok sayıda kanser türünün gelişmesine neden olur. Bu mutasyonun kalıtsal formu Li-Fraumeni Sendromu (LFS) olarak adlandırılır ve yaşam boyu birçok organ kanseri riski taşır.

Risk Özeti (NCCN 2026)

Primer meme kanseri: Yaşam boyu risk %54–90
Kontralateral meme kanseri: 10 yıl içinde %40–60
Epiteliyal over kanseri: %10
Sarkom (yumuşak doku/kemik): %15–20
Beyin tümörleri (gliom, medulloblastom): %6–13
Adrenokortikal karsinom: %3–5
Kanıt düzeyi: Çok güçlü (high penetrance)

TP53 mutasyonu taşıyan bireylerde kanser riski yaşam boyu %90’a kadar ulaşabilir. Kadınlarda meme kanseri genellikle genç yaşta (30 yaş altı) ortaya çıkar. Ayrıca sarkom, beyin tümörü, lösemi, adrenal kortikal karsinom ve over kanseri gibi çoklu primer kanserler gelişebilir. Bu nedenle TP53 mutasyonu, en yüksek klinik öneme sahip kalıtsal kanser genlerinden biridir.

TP53 Testi Ne Zaman Yapılmalı?

TP53 testi, 35 yaş altı meme kanseri tanısı alan kadınlarda, çocukluk çağında sarkom veya beyin tümörü öyküsü olan bireylerde ve birinci derece akrabasında erken yaşta çoklu kanser saptanan kişilerde yapılmalıdır. Ayrıca BRCA1/2 negatif olup 30 yaş altında meme kanseri gelişen bireylerde de TP53 testi önerilmektedir. Test, genetik danışmanlık eşliğinde kan veya tükürük örneğinden DNA analiziyle gerçekleştirilir.

Erken Tanı ve Takip Önerileri

NCCN 2026 kılavuzuna göre TP53 mutasyonu taşıyan bireylerde iyonizan radyasyon içeren görüntüleme yöntemlerinden (örneğin mamografi) kaçınılmalıdır. Bunun yerine yıllık meme MR çekimi 20 yaşından itibaren başlanmalıdır. Ayrıca her yıl beyin MR, tüm vücut MR (whole-body MRI) ve abdominal ultrasonografi önerilir. Radyasyon riskini artırdığı için X-ray veya BT çekimleri mümkün olduğunca sınırlandırılmalıdır.

Uzman Görüşü

TP53 mutasyonu, Li-Fraumeni sendromunun temel genetik nedenidir ve çoklu kanser riski nedeniyle “yüksek öncelikli” izlem gerektirir. Bu bireylerde düzenli MR tabanlı taramalar ve radyasyondan kaçınmak, yaşam süresini ve kalitesini belirgin biçimde artırır. Multidisipliner takip, onkoloji, genetik ve cerrahi ekiplerin ortak sorumluluğundadır.

Aile Taraması ve Genetik Danışmanlık

TP53 mutasyonu otozomal dominant geçişlidir ve birinci derece akrabalarda %50 olasılıkla bulunabilir. Bu nedenle pozitif çıkan bireylerin tüm aile bireyleri genetik danışmanlık ve test sürecine dahil edilmelidir. Özellikle çocuk yaş grubunda bile yıllık tüm vücut MR taramaları önerilmektedir.