Gebelikte Meme Kanseri: Bilimsel Gerçekler, Tanı ve Tedavide En Güncel Yaklaşımlar

30 Ekim 2025

Gebelikte meme kanseri (GDMK), her 3.000–10.000 gebelikte bir görülen, erken tanı ve doğru planlandığında güvenle tedavi edilebilen bir durumdur. Tanıda ultrason ve tru-cut biyopsi güvenlidir; tedavide cerrahi tüm trimesterlerde uygulanabilir, kemoterapi ise genellikle 2. ve 3. trimesterde dikkatle planlanır. Radyoterapi ve bazı hedefe yönelik/endökrin tedaviler doğum sonrasına ertelenir.

Gebelikte Meme Kanseri Nedir?

Gebelikte meme kanseri (GDMK), gebelik, lohusalık ya da doğumdan sonraki ilk 12 ay içinde saptanan meme kanserini ifade eder. Gebelikte memedeki fizyolojik değişiklikler (doku yoğunluğu, hassasiyet, süt kanallarında genişleme) kitlelerin fark edilmesini geciktirebilir. Bu gecikme tanı anında daha ileri evre algısı oluşturabilir; ancak aynı evrede yakalanan olgularda uzun dönem sonuçlar gebelik dışı olgularla benzerdir.

Ne Kadar Sık Görülür? Kimler Risk Altında?

GDMK, artan anne yaşıyla birlikte daha sık görülür. Aile öyküsü, BRCA1/2 gibi genetik mutasyonlar ve daha önceki yüksek riskli lezyon öyküsü riski artırır. Şüpheli aile öyküsü veya genç yaşta kanser tanısı olan gebelerde genetik danışmanlık önerilir.

Belirtiler: Ne Zaman Şüphelenmeli?

Gebelikte “süt kanalı tıkanıklığı” veya “mastit” zannedilerek geciken kitleler önemli bir sorundur. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır:

• 2–4 hafta içinde küçülmeyen ya da hızla büyüyen kitle

• Meme derisinde çekinti, portakal kabuğu görünümü, fokal kızarıklık/ısı artışı

• Meme başında kanlı akıntı, şekil değişikliği

• Koltuk altında sert, hareketi kısıtlı kitle

Tanı: Bilim Ne Diyor?

GDMK’de amaç hem anne hem fetüs için en güvenli yolu izleyerek gecikmeden patolojik tanı koymaktır. Aşağıdaki yöntemler bilimsel olarak güvenli ve etkindir:

• Ultrasonografi (USG): Birinci basamak görüntülemedir. Fetal radyasyon yoktur; tüm trimesterlerde güvenlidir.

• Mamografi (göğüs kurşunlama ile): Fetal maruziyet ihmal edilebilir düzeydedir. Yoğun meme dokusunda ek bilgi sağlar, mikrokalsifikasyonları gösterebilir.

• Meme MR’ı (kontrastsız): Seçilmiş olgularda düşünülebilir. Gadolinyum gebelikte genel olarak önerilmez.

• Tru-cut (kalın iğne) biyopsi: Lokal anestezi altında güvenlidir ve tanıda altın standarttır. Sitoloji tek başına yeterli değildir.

Evreleme için görüntüleme

• Akciğer grafisi (kurşunlama ile), karın USG ve gerektiğinde kontrastsız meme/aksilla MR tercih edilir.
• BT ve kemik sintigrafisi genelde ertelenir; yalnızca tıbben zorunlu hallerde, multidisipliner kararla düşünülür.

Tümör Biyolojisi

GDMK’de hormon reseptör durumu (ER/PR), HER2 ve proliferasyon indeksi (Ki-67) gebelik dışı olgulara benzerdir; ancak yüksek proliferasyonlu alt tipler (ör. triple-negatif, HER2-pozitif) daha sık rapor edilebilir. Tedavi planı patolojik alt tipe göre bireyselleştirilir.

Tedavi: Temel İlkeler

Tedavide öncelik annenin yaşamını korumak ve aynı zamanda fetüsü en yüksek güvenlikle yönetmektir. Kararlar meme cerrahı, medikal onkolog, radyasyon onkoloğu, perinatolog ve neonatologdan oluşan ekip ile verilir.

Cerrahi

Cerrahi tüm trimesterlerde yapılabilir. Genel anestezi modern ajanlarla güvenlidir. Seçenekler:

• Meme koruyucu cerrahi (lumpektomi): Uygun evre ve tümör/meme oranında düşünülebilir; radyoterapi doğum sonrasına ertelenir.

• Mastektomi: Geniş tümörlerde, multifokalite veya radyoterapinin doğum öncesi mümkün olmadığı durumlarda tercih edilebilir.

• Sentinel lenf nodu biyopsisi (SLNB): Teknesyum-99m ile düşük doz nükleer madde kullanımı birçok kılavuzda gebelikte kabul edilebilir kabul edilir; mavi boyalar (özellikle isosulfan blue) anafilaksi/teratojenite riski nedeniyle önerilmez. Methylene blue ilk trimesterde kontrendike kabul edilir.

• Onkoplastik yaklaşımlar: Güvenle planlanabilir; süt kanallarını koruyan teknikler emzirmeyi mümkün kılabilir.

Kemoterapi

1. trimesterde kemoterapi önerilmez (organogenez dönemi). 2. ve 3. trimesterde antrasiklin bazlı rejimler ve pek çok merkezde taksanlar (doksetaksel/paklitaksel) dikkatle uygulanabilir. Planlama ilkeleri:

• Hem anne hem fetüs için yakın izlem (hematolojik, büyüme takibi, perinatoloji).

• Doğumdan en az 3–4 hafta önce kemoterapinin kesilmesi (maternal nötropeni ve enfeksiyon riskini azaltmak için) önerilir.

• Trastuzumab/pertuzumab gebelikte kontrendikedir (oligohidramnios/renal risk). Doğum sonrası başlanır.

• Endokrin tedaviler (tamoksifen, aromataz inhibitörleri) gebelikte kontrendikedir. Postpartum başlanır.

• İmmünoterapiler (ör. pembrolizumab) için gebelikte güvenlik verisi yetersizdir; rutinde önerilmez.

Radyoterapi

Fetal maruziyet riskinden dolayı genellikle doğum sonrasına ertelenir. Meme koruyucu cerrahi yapılan hastalarda bu plan özellikle önemlidir. Mastektomi sonrası postmastektomi RT gerekliliği varsa yine postpartum verilir.

Destek Tedavileri ve İlaç Güvenliği

• Antiemetiklerde metoklopramid ve doksilamin/piridoksin sık kullanılır; ondansetron için veri artmakla birlikte bireyselleştirme gerekir.

• Büyüme faktörleri (G-CSF) seçilmiş nötropeni riskinde perinatoloji onayıyla kullanılabilir.

• Antibiyotik ve ağrı kesici seçiminde gebelik kategorilerine dikkat edilir (parasetamol ilk tercih). NSAID’ler geç trimesterde kaçınılır.

Doğum Planı ve Emzirme

Amaç miat (zamanında) doğumdur. Onkolojik acil yoksa sadece kanser nedeniyle erken doğum planlanmaz. Kemoterapiyle yakın dönemde doğumdan kaçınılır (≥3–4 hafta ara).

• Emzirme: Kemoterapi/HEr2 hedef tedavi sürerken emzirmek önerilmez. Tedavi bittikten sonra ilaçların kesilme sürelerine göre plan yapılır.

• Tek taraf mastektomide karşı memeden emzirme mümkündür; meme koruyucu cerrahi sonrası süt üretimi etkilenebilir ama çoğu hastada emzirme devam edebilir.

Prognoz

Evre ve biyoloji eşleştirildiğinde GDMK’nin sağkalım sonuçları gebelik dışı olgularla benzerdir. Gecikmiş tanı evreyi yükseltebilir; bu nedenle erken değerlendirme en kritik noktadır.

Psikososyal Destek ve Multidisipliner Yönetim

Gebelik ve kanser birlikteliği yoğun kaygı yaratır. Ekip çalışması, güvenli ve net bir tedavi takvimi, perinatal psikolojik destek ve emzirme danışmanlığı hastanın uyumunu ve yaşam kalitesini artırır.

Özet Klinik Yol (Kısa Rehber)

1) Şüpheli kitle → USG (gerekirse mamografi kurşunlama ile) → tru-cut biyopsi.
2) Evreleme: akciğer grafisi (kurşunlama), karın USG, gerekli ise kontrastsız MR.
3) Cerrahi (tüm trimesterlerde): uygun olguda SLNB Tc-99m ile, mavi boyadan kaçın.
4) Kemoterapi: 2–3. trimesterde, doğumdan ≥3–4 hafta önce kes.
5) Radyoterapi/Endokrin/HER2: çoğunlukla doğum sonrası.
6) Doğum hedefi: miat; onkolojik zorunluluk yoksa erken doğum planlama.
7) Emzirme: aktif sistemik tedavi varken hayır; tedavi bitince ilaç arınma sürelerine göre evet.

Sıkça Sorulan Sorular

Gebelikte biyopsi fetüse zarar verir mi?

Lokal anestezi altında yapılan tru-cut biyopsi fetüse zarar vermez; tanıda altın standarttır.

Kemoterapi alırken bebeğime emzirebilir miyim?

Hayır. Kemoterapi ve çoğu hedefe yönelik tedavi sürerken emzirme önerilmez. Tedavi bittikten sonra ilaçlara göre güvenli arınma süresi beklenir.

Meme koruyucu cerrahi yapıldıysa radyoterapi ne olacak?

Radyoterapi genellikle doğum sonrasına ertelenir. Bu durum, cerrahi planın (MKO vs mastektomi) seçimini etkileyebilir.

Gebelikte sentinel lenf biyopsisi güvenli mi?

Düşük doz Tc-99m ile yapılan SLNB birçok kılavuzda kabul edilebilir bulunur. Mavi boyalar (özellikle isosulfan blue) önerilmez.

Bebeğin sağlığı açısından tedavi ertelenmeli mi?

Genellikle hayır. Anne sağlığı önceliklidir; doğru seçilmiş yöntemlerle gebelik sürdürülerek güvenli tedavi yapılabilir.

Yorum bırakın