BRIP1 Mutasyonu Nedir ve Meme Kanseriyle İlişkili mi? Kadınlarda Over Kanseri Riski, Test Zamanı ve Bilimsel Veriler

16 Ekim 2025

BRIP1 (BRCA1 Interacting Protein 1) geni, DNA onarımında BRCA1 ile birlikte görev alan bir helicaz enzimini kodlar. Bu genin mutasyonları DNA hasarının onarımını engelleyerek özellikle epiteliyal over kanseri riskini artırır. BRIP1, orta penetranslı (moderate-risk) genler arasında yer alır ve BRCA1/2 negatif hastalarda ikinci düzey genetik incelemelerde değerlendirilir.

Risk Özeti (NCCN 2.2026)

Epiteliyal over kanseri: Yaşam boyu risk %5–15
Meme kanseri: Hafif artmış risk (%10–20)
Pankreas kanseri: Belirgin ilişki yok
Kontralateral meme kanseri: Veri yetersiz
Kanıt düzeyi: Orta (moderate penetrance)

BRIP1 mutasyonu taşıyan kadınlarda over kanseri genellikle menopoz öncesi veya erken menopoz döneminde ortaya çıkar. Meme kanseriyle ilişkisi net olmamakla birlikte, bazı çalışmalarda riskin hafif artabileceği gösterilmiştir. Bu nedenle BRIP1 pozitif bireylerde asıl odak over kanseri önlenmesi ve erken tanısıdır.

BRIP1 Testi Ne Zaman Yapılmalı?

Ailesinde over, rahim veya meme kanseri öyküsü bulunan bireylerde, özellikle BRCA1/2 negatif çıkan vakalarda BRIP1 testi yapılmalıdır. Test, kan veya tükürükten alınan DNA örneğiyle gerçekleştirilir. Sonuçlar genetik danışmanlık kapsamında değerlendirilmelidir; taşıyıcılara hem bireysel hem ailesel risk yönetimi anlatılmalıdır.

Erken Tanı ve Takip Önerileri

NCCN 2.2026 kılavuzuna göre BRIP1 mutasyonu taşıyan kadınlarda 45–50 yaş civarında profilaktik bilateral salpingo-ooforektomi (yumurtalık ve tüplerin alınması) düşünülmelidir. Bu cerrahi, over kanseri riskini %80’den fazla azaltır. 30 yaş sonrası yıllık jinekolojik muayene ve transvajinal ultrason, CA-125 gibi tümör belirteçleriyle takip önerilir. Meme kanseri taraması genel popülasyon kurallarına göre yapılır.

Uzman Görüşü

BRIP1 mutasyonu, özellikle over kanseri açısından klinik önemi olan orta riskli bir gendir. BRCA1/2 negatif kadınlarda, aile öyküsü varsa bu testin yapılması önerilir. 50 yaş altı profilaktik cerrahi ve düzenli jinekolojik takip, uzun dönem sağkalımı artırır.

Aile Taraması ve Genetik Danışmanlık

BRIP1 mutasyonu otozomal dominant kalıtılır; birinci derece akrabalarda taşıyıcılık riski %50’dir. Aile bireylerinin de test edilmesi, erken tanı ve önleyici yaklaşımların planlanması açısından önemlidir. Genetik danışmanlık, hem psikolojik destek hem de uygun zamanlamada cerrahi karar için kritik öneme sahiptir.