?
Bende görülen tip hangi meme kanseri türü?
Patoloji raporunuza bakarken aklınızdaki en doğal soru…
“Bende görülen tip hangi meme kanseri türü?” sorusu, tanı konduktan sonra neredeyse herkesin aklına gelir. Patoloji raporunuzda pek çok terim, kısaltma ve yüzde işareti görürsünüz; ama size söylenen sadece “meme kanseri”dir.
Aşağıda, meme kanseri türlerinin neler olduğunu ve doktorunuzun sizin türünüze nasıl karar verdiğini adım adım anlatacağım.
1
“Meme kanseri türü” ne demek?
Meme kanseri tek bir hastalık değildir. Mikroskop altında, genetik düzeyde ve biyolojik davranış açısından birbirinden farklı birçok alt tip vardır.
Bu “tip”i belirlerken birkaç başlık birlikte değerlendirilir:
• Kanserin hangi hücreden çıktığı
• Sadece süt kanallarıyla sınırlı mı, çevre dokuya yayılmış mı?
• Hormon reseptörleri (ER/PR) ve HER2 durumu
• Hücrelerin saldırganlık derecesi (grade, Ki-67)
Tedavi planı (ameliyat şekli, kemoterapi, hormon ilaçları, akıllı ilaçlar, radyoterapi vb.) bu bilgilere göre şekillenir.
2
Hücre tipine göre meme kanseri türleri
2.1. Duktal tip (En sık görülen)
İnvaziv duktal karsinom (IDC):
Meme kanserlerinin en sık görülen türüdür. Süt kanallarının içini döşeyen hücrelerden kaynaklanır. “İnvaziv” demek, bu hücrelerin kanal duvarını aşıp çevre meme dokusuna yayılmaya başlaması demektir.
Duktal karsinoma in situ (DCIS):
Henüz kanal duvarının dışına çıkmamış, “erken” formudur. DCIS, ileride invaziv kansere dönüşme potansiyeli taşıdığı için önemlidir ama tek başına metastaz yapmaz.
2.2. Lobüler tip
İnvaziv lobüler karsinom (ILC):
Süt üreten lobüllerden çıkan kanser türüdür. Memede daha “yaygın, çizgi halinde” yayılma eğilimi gösterebilir. Mamografide her zaman net bir kitle şeklinde görülmeyebilir; MR bazen daha yararlı olur.
Lobüler karsinoma in situ (LCIS):
Aslında tam anlamıyla kanser değil, daha çok “risk belirteci” sayılır. LCIS olan memede ileride kanser gelişme riski artmıştır.
2.3. Diğer daha nadir tipler
• Tübüler karsinom
• Müsinöz (kolloid) karsinom
• Medüller tip karsinom
• Metaplastik karsinom
• Mikropapiller karsinom
Bu nadir tiplerin bazıları daha iyi seyirli, bazıları ise daha agresif olabilir. Bunun yorumunu, patoloji raporunuza ve diğer bulgulara göre doktorunuz yapar.
3
Tümörün yayılımına göre: “İn situ” mu, “invaziv” mi?
Patoloji raporunuzda sıkça şu ifadeler görülür:
“In situ”:
Hücreler anormaldir ama henüz bulundukları yapının (kanal ya da lobül) dışına çıkmamıştır. Örnek: DCIS, LCIS.
“İnvaziv”:
Hücreler bulundukları yapının duvarını aşmış ve çevresindeki meme dokusuna yayılmaya başlamıştır. İnvaziv tümörler, zamanla lenf bezlerine ve uzak organlara yayılma (metastaz) potansiyeli taşır.
Özet:
Sadece “in situ” ise, genelde erken evre ve daha sınırlı bir tablo söz konusudur. “İnvaziv” yazıyorsa, bu türün tedavisinde cerrahiye ek olarak başka tedaviler de gerekebilir.
4
Hormon reseptörleri ve HER2’ye göre meme kanseri türleri
Meme kanserini anlamada belki de en kritik bölüm burasıdır. Patoloji raporunuzda şu başlıklar yer alır:
• ER (Östrojen Reseptörü)
• PR (Progesteron Reseptörü)
• HER2
• Ki-67 (çoğalma hızı)
Bu testler sonunda meme kanseri kabaca şu gruplara ayrılır:
4.1. Hormon reseptör pozitif (ER/PR pozitif) meme kanseri
Kanser hücrelerinin üzerinde östrojen ve/veya progesteron reseptörleri vardır. Çoğu zaman “luminal” tip olarak da adlandırılır (Luminal A, Luminal B gibi alt bölümler vardır).
Tedavide:
• Hormonoterapi (tamoksifen, aromataz inhibitörleri vb.) çok önemli yer tutar.
Genellikle yavaş seyirli, tedaviye daha iyi yanıt veren bir gruptur (elbet istisnalar vardır).
4.2. HER2 pozitif meme kanseri
Kanser hücrelerinin yüzeyinde HER2 adı verilen bir protein normalden çok daha fazla bulunur. Eskiden daha agresif bir grup olarak bilinirdi; bugün HER2’ye yönelik akıllı ilaçlar (trastuzumab vb.) sayesinde tedavi sonuçları belirgin şekilde düzelmiştir.
Bu grupta:
• Çoğu zaman kemoterapi + HER2 hedefli tedaviler birlikte verilir.
• Hormon reseptörleri de pozitif olabilir ya da olmayabilir.
4.3. Üçlü negatif meme kanseri
ER negatif, PR negatif, HER2 negatiftir. Herhangi bir hormona veya HER2’ye “bağımlılığı” olmadığından, bu yolları hedef alan ilaçlardan fayda görmez.
Genellikle daha hızlı seyirli ve daha agresif olabilir. Tedavinin temelini kemoterapi oluşturur. Uygun hastalarda immünoterapi de tedaviye eklenebilir.
5
Diğer biyolojik özellikler: Grade ve Ki-67
Patoloji raporunuzda şu ifadeleri görebilirsiniz:
Grade (Derece 1–2–3): Hücrelerin normal meme hücresine ne kadar benzediğini gösterir.
• Grade 1: Daha yavaş, iyi diferansiye
• Grade 3: Daha agresif, hızlı çoğalan
Ki-67 (% oran):
Hücrelerin ne kadar hızlı çoğaldığını gösteren bir boyamadır. Yüksek Ki-67 değeri, tümörün daha aktif olduğunu düşündürür.
Bu bilgiler, hangi ek tedavilere ihtiyaç olduğuna dair kararlarda kullanılır.
6
“Benim meme kanseri tipime” nasıl karar veriliyor?
Doktorunuz sizin için bu kararı tek bir teste bakarak vermez. Genellikle şu basamaklar takip edilir:
6.1. Görüntüleme tetkikleri
• Mamografi
• Ultrasonografi (USG)
• Gerekirse MR (meme MR’ı)
Bu tetkikler, kitle veya lezyonun yerini, boyutunu ve şüpheli görünümünü ortaya koyar. Ancak kesin tip bu tetkiklerle konulmaz; sadece “şüphe” ve “biyopsi gerekliliği” belirlenir.
6.2. Biyopsi
Kesin tanı için mutlaka doku örneği gerekir. En sık kullanılan yöntem:
Tru-cut (kalın iğne) biyopsi:
Lokal anestezi ile, iğne yardımıyla tümörden küçük parçalar alınır. Bu parçalar patoloji laboratuvarında incelenir.
Bazı özel durumlarda:
• Vakum destekli biyopsi
• Stereotaksik biyopsi
• MR eşliğinde biyopsi
• Eksizyonel biyopsi (kitle tamamen çıkarılır)
kullanılabilir.
6.3. Patoloji raporunun hazırlanması
Patolog, mikroskop altında ve özel boyamalarla şunları değerlendirir:
1. Histolojik tip: İnvaziv duktal? Lobüler? Tübüler? Başka bir tip mi?
2. İn situ / invaziv durumu
3. Tümörün boyutu (mikroskopik ölçüm)
4. Grade (derece)
5. Lenf damar invazyonu var mı?
6. Lenf nodu durumu (ameliyat sonrası çıkarılan nodlar incelenir)
7. Cerrahi sınırlar (margins): Tümörün çıkarıldığı dokunun çevresinde kalan sınırlar temiz mi, değil mi?
8. ER, PR, HER2, Ki-67 sonuçları
Tüm bu bilgiler bir araya geldiğinde, doktorunuz size şöyle bir özet verebilir:
“Sizde invaziv duktal karsinom, grade 2, ER %90 pozitif, PR %70 pozitif, HER2 negatif, Ki-67 %15 bir tümör saptandı.”
Bu cümle, aslında sizin meme kanseri tipinizin biyolojik “kimliğidir”. Tedavi kararları bu kimliğe göre planlanır.
7
Neden “tip” bu kadar önemli?
Çünkü:
• Ameliyat şekli (meme koruyucu mu, mastektomi mi, onkoplastik teknikler mi)
• Koltuk altı (aksilla) cerrahisi (sentinel lenf nodu biyopsisi mi, diseksiyon mu)
• Kemoterapi gerekliliği ve şeması
• Hormon tedavisi (var mı, kaç yıl, hangi ilaç)
• HER2 hedefli tedaviler (trastuzumab vb.)
• İmmünoterapi ihtiyacı
• Radyoterapi süresi ve alanı
hep bu tümör tipine ve biyolojik özelliklerine göre belirlenir.
Aynı “evre”deki iki hastanın tedavisi, tümör tipleri farklı olduğu için birbirinden tamamen farklı olabilir. Bu nedenle internetten başkasının tedavi planını okuyarak kendi tedavinizi kıyaslamak çoğu zaman yanıltıcıdır.
8
Patoloji raporunuzu okurken nelere dikkat etmelisiniz?
Raporunuzda şunları bulmaya çalışabilirsiniz (doktorunuzla birlikte):
• Histolojik tip: İnvaziv duktal, lobüler vb.
• İn situ / invaziv bilgisi
• Tümör boyutu (örneğin 1,8 cm)
• Grade (1–2–3)
• Lenf nodu sayısı ve tutulum durumu
• ER, PR, HER2, Ki-67 sonuçları
• Gerekliyse, gen testleri (Oncotype DX, MammaPrint vb.) sonucu
Bunların her birinin anlamını doktorunuz size sakin bir şekilde açıklayabilir. Anlamadığınız noktaları sormaktan çekinmeyin; bu rapor sizin raporunuz ve bilme hakkınız var.
9
Sık sorulan soru: “Benim tipim kötü mü?”
Çok doğal bir kaygı ama tek bir kelimeyle “iyi” ya da “kötü” demek çoğu zaman doğru olmaz.
• Bazı tipler daha yavaş seyirli ama uzun takip gerektirir.
• Bazıları daha agresif ama kemoterapi ve akıllı ilaçlara çok iyi yanıt verebilir.
• Kişinin yaşı, genel sağlık durumu, tümörün boyutu, lenf nodu durumu ve diğer tüm özellikler birlikte değerlendirilir.
En sağlıklısı, patoloji raporunuz elinizdeyken, sizin dosyanızı bilen deneyimli bir meme cerrahı / onkoloji ekibiyle oturup tüm bu bilgileri konuşmaktır.
Sonuç
“Bende görülen tip hangi meme kanseri türü?” sorusunun cevabı, patoloji raporunuzun satır aralarında saklıdır. Histolojik tip, hormon reseptörleri, HER2 durumu, grade ve Ki-67 birlikte değerlendirilerek sizin tümörünüzün biyolojik kimliği ortaya çıkar.
Bu kimlik, tedavinizin yol haritasıdır. Raporunuzu anlamlandırmak için doktorunuzla açıkça konuşmaktan çekinmeyin; aklınıza takılan her şey, sorulmayı hak eder.